افسانه هیلاریما و شهر باستانی آن

هیلاریما، شهری درون‌بوم که ریشه‌های آن به افسانه‌ها و اسطوره‌شناسی باستانی بازمی‌گردد، در بخش شمال شرقی کاریه باستان، در نزدیکی روستای دره‌باغ (مسوه‌لی) در منطقه کاواک‌لی‌دره در موغلا امروزی قرار دارد. نام این سکونتگاه در منابع یونانی باستان به صورت هیلاریما آمده است که تصور می‌شود از لقب ایزد محلی یعنی زئوس هیلیوس گرفته شده است. بر اساس باورهای سنتی و افسانه‌های محلی، هیلیوس ممکن است در اصل یک خدای بومی آناتولی بوده که از طریق هم‌خدایی (سینکرتیسم) با زئوس ادغام شده است. جوشش‌های الهی مشابه در منطقه، مانند زئوس پاناماروس در پانامارا یا زئوس لابراوندوس در لابراوندا، به عنوان نمونه‌های کلاسیکی از نحوه تطبیق و تغییر نام ایزدهای محلی در پانتئون یونانی عمل می‌کنند.

ریشه‌های تاریخی و افسانه‌ای این جامعه ممکن است به هزاره 2 پیش از میلاد بازگردد، اگر والاریما در واقع شکل اولیه هیلاریما باشد. این امر نشان می‌دهد که سکونتگاه در اواسط سده 14 پیش از میلاد در عصر برنز وجود داشته و گذشته‌ای اسطوره‌ای و عمیقاً چندلايه به منطقه بخشیده است. به گفته دیودور سیسیلی، نام جغرافیایی ناشناخته دیگر یعنی کاپریما به عنوان شکل تحریف‌شده‌ای از هیلاریما در نظر گرفته می‌شود که نشان‌دهنده مکانی است که در آن اوپولموس توسط بطلمیوس شکست خورد. چنین تغییرات زبانی با دگرگونی‌های صوتی به خوبی مستند شده در نام‌های جغرافیایی کاریه مطابقت دارد و فضایی از راز و رمز جغرافیایی به منطقه می‌افزاید.

اگرچه تاریخ سیاسی این شهر پیش از دوره هلنیستی مبهم باقی مانده است، اما کهن‌ترین کتیبه شناخته‌شده از اطراف آن نشان می‌دهد که این شهر فتح اسکندر مقونی را به رسمیت شناخته و تاریخ تأسیس خود را در دوران پادشاهی فیلیپ ذکر کرده است. از آنجا که فیلیپ 3 آریدهوس تنها یک پادشاه اسمی بود، هیلاریما احتمالاً تحت کنترل آصاندر، ساتراپ کاریه از زمان تقسیم بابل قرار داشت. پس از آن، آنتیگونوس 1 کاریه را فتح کرد و حاکم پلیستارخوس هیلاریما را در دهه 290 پیش از میلاد اداره کرد و تپه را استحکام بخشید. کتیبه‌های دوران پلیستارخوس نشان می‌دهند که تا سده 3 پیش از میلاد، هیلاریما نهادهای یک پولیس یونانی را اتخاذ کرده بود که توسط یک آرخون اپونیم هدایت می‌شد. این شهر بعدها تحت کنترل سلوکیان درآمد و سرانجام پس از پیمان آپامیا به بخشی از پهناوری رودس تبدیل شد و پیش از اینکه در آسیای رومی ادغام شود، جذب آن گردید.

هیلاریما صرفاً یک سکونتگاه سیاسی نبود، بلکه یک مرکز دینی مهم بود که تعدادی از پناهگاه‌های روستایی را اداره می‌کرد. برجسته‌ترین آن‌ها پناهگاه اختصاص‌یافته به زئوس هیلیوس بود که به شیوه‌های مذهبی متمایز و آیین‌های محلی این منطقه اشاره دارد. این شهر اهمیت مذهبی خود را در سراسر دوره رومی حفظ کرد، چنان‌که کتیبه‌ای از سده 2 میلادی که امپراتور آنتونینوس پیوس را با زئوس هیلیوس مقایسه می‌کند، گواه آن است. پس از گرویدن به مسیحیت، هیلاریما در دوران باستان به کرسی یک اسقف‌نشین تبدیل شد و امروزه به عنوان یک اسقف‌نشین اسمی در کلیسای کاتولیک رم باقی مانده است. منابع باستانی همچنین ثبت کرده‌اند که هیروکلس، ورزشکاری که بعدها فیلسوف شد، اهل این شهر بوده است.

بررسی‌های باستان‌شناسی تکامل فیزیکی سکونتگاه را طی سده‌ها آشکار کرده است. کاوش‌ها نشان می‌دهند که در مقطعی از سده 4 پیش از میلاد، جامعه از یک سکونتگاه تپه‌ای مستحکم در آشارچیک‌تپه مدرن به یک سکونتگاه تپه‌ای مستحکم دیگر در نزدیکی کاپراکلار مدرن نقل مکان کرد. چنین جابجایی‌هایی که معمولاً ناشی از ناآرامی‌های سیاسی، رشد جمعیت یا تغییر استراتژی‌های دفاعی است، سرنخ‌های ملموسی درباره تاریخ پرآشوب جامعه ارائه می‌دهد. کاوش‌های این محوطه در سال 1997 توسط یک تیم مشترک فرانسوی-ترکی به سرپرستی پییر ديبورد و اندر وارینلی‌اوغلو آغاز شد و یافته‌های آن‌ها در سال 2018 منتشر شد.

امروزه بازدیدکنندگانی که با ویرانه‌ها روبه‌رو می‌شوند، همچنان می‌توانند تئاتر اصلی ساخته‌شده در سده‌های 2 و 1 پیش از میلاد را مشاهده کنند که نشان‌دهنده اوج جمعیت تقریباً 1500 نفری است. آگورای شهر سازه‌های متعلق به دوره‌های کلاسیک، هلنیستی و رومی را حفظ کرده است. علاوه بر این، هیلاریما به عنوان محوطه شاخصی برای نوعی از الفبای کاریه شناخته می‌شود که حدود 30 کتیبه به دست داده است. از میان آن‌ها، فهرست کتیبه‌شده از «کاهنان خدایان هیلاریما» شواهد زبانی بی‌قیمتی را فراهم می‌کند و به صدای این جامعه باستانی و افسانه‌ای کاریه اجازه می‌دهد تا به دوران مدرن طنین‌انداز شود.