Likya’nın Kuzeyinde Antik Bir Kent: Balbura

Balbura veya Balboura, antik Likya coğrafyasının en kuzey ucunda yer alan ve kalıntıları günümüzde Burdur ilinin Altınyayla ilçesinin güneydoğusunda, Karaçulha mevkiinde ya da Çölkayiği bölgesinde bulunan bir yerleşimidir. Bubon ve Kibyra ile birlikte Likya coğrafyasının en kuzeyini oluşturan bu antik kent, Bubon ve Oinoanda ile beraber Likya Federasyonu'nun bir üyesi olarak tarihte yer almıştır. Kentin kalıntıları modern araştırmacılar ve seyyahlar tarafından incelenmiş olup, 1840'larda Richard Hoskyn ve Edward Forbes'un Anadolu seyahatleriyle daha geniş bir çevre tarafından tanınmıştır.

Tarihsel kökenleri açısından Balbura, MÖ 2. yüzyılda oluşturulan ve Kibyra'nın liderlik ettiği, MÖ 82 yılında ise dağıtılan bir tetrapolisin üyesiydi. Bu birliğin dağılmasının ardından kent, Likya Birliği'ne bağlanmıştır. Strabon'un Cabalis olarak adlandırdığı, Bubon ve Oenoanda gibi diğer iki kenti de kapsayan Cabalia adlı bir bölgenin parçası olan Balbura'da, Katara'daki en az iki yazıtta Βαλβουρεύς (Balbureus) etnik adı görülmektedir. Ayrıca kent, Helenistik Çağ'da ve Roma İmparatoru Caligula'nın hükümdarlık döneminde kendi adına sikke basmıştır.

Antik yerleşimin kalıntıları, bir derenin iki yakasında yer alan iki tepeye ve akropolis tepesine yayılmaktadır. Akropolis tepesi, Katara ovasından yaklaşık 90 metre yükseklikte bulunmaktadır. Kuzeydeki tepede yer alan şehir duvarları 2,4 metre yüksekliğe kadar ulaşmakta olup, 1,8 metre kalınlığında çokgen taş işçiliği içermektedir. Kentin mimari dokusu içerisinde, Septimius Severus ve Geta'ya adanmış üç kemerli bir anıtsal kapının yanı sıra çeşitli tapınak kalıntıları ve erken dönem Hristiyan kiliseleri de yer almaktadır.

Balbura'nın en dikkat çekici yapıları arasında iki ayrı tiyatro kalıntısı bulunmaktadır. Bunlardan biri akropolis tepesinin güneyinde, diğeri ise derenin güneyinde bir dağın önündeki oyukta cavea oluşturacak şekilde yer alır. Akropolisin güneyindeki ilk tiyatro, oturma sıralarının ortasında bulunan büyük bir doğal kaya bloğunun sıraları kesintiye uğratmasıyla benzersiz ve olağandışı bir mimari konuma sahiptir.

Erken Hristiyanlık döneminde bir piskoposluk merkezi olan Balbura, Roma'nın Likya eyaletinin başkenti olan Myra metropolitan piskoposluğuna bağlı bir sufragandı. Mevcut tarihi belgelerde kentin dört piskoposunun adı kayıtlıdır. Hermaeus 381 yılındaki Birinci Konstantinopolis Konsili'ne katılırken, Philippus 351 yılındaki Khalkedon Konsili'nde yer almıştır. Nicolaus, Likya eyaleti piskoposlarının İskenderiyeli Proterius'un öldürülmesi üzerine 458 yılında Bizans İmparatoru I. Leo'ya gönderdiği protesto mektubunu imzalayanlar arasında bulunmuş, Ioannes ise I. Fotios'un 879 yılındaki Dördüncü Konstantinopolis Konsili'ne katılım sağlamıştır.

Günümüzde yerleşik bir piskoposluk olmayan Balbura, Katolik Kilisesi tarafından unvan piskoposluğu olarak listelenmeye devam etmektedir. Kentin arkeolojik mirası, 1985 ile 1993 yılları arasında Jim Coulton liderliğinde yürütülen kapsamlı yüzey araştırmalarıyla derinlemesine incelenmiştir. Britanya Ankara Enstitüsü tarafından iki cilt halinde yayımlanan Balboura Survey çalışmaları, kentin topografyasını ve kırsal art alanındaki kalıntıları aydınlatmıştır.