یک شهر باستانی لیسیایی در شمال: بالبورا

بالبورا یا بالبوئرا شهری از لیسیای باستان بود که در شمالی‌ترین لبه جغرافیای لیسیا واقع شده بود و مکان آن در چولکاییگی و در نزدیکی منطقه کاراچولها در جنوب شرقی آلتی‌یایلا در استان بوردور شناسایی شده است. بالبورا به همراه بوبون و کیبرا مرزهای شمالی لیسیا را تشکیل می‌داد و به همراه بوبون و اوئنواندا یکی از اعضای فدراسیون لیسیا بود. این محوطه در دهه 1840 زمانی که مسافران ریچارد هوسکین و ادوارد فوربز درباره اکتشافات خود در آناتولی گزارش دادند، توجه بیشتری را به خود جلب کرد.

از نظر سیر تاریخی، بالبورا عضوی از یک تتراپولیس به رهبری کیبرا بود که در قرن 2 قبل از میلاد شکل گرفت و در سال 82 قبل از میلاد منحل شد و پس از آن این شهر به اتحادیه لیسیا ملحق گشت. بالبورا بخشی از ناحیه‌ای به نام کابالیا را تشکیل می‌داد که استرابون آن را کابالیس نامیده بود و شامل بوبون و اوئنواندا نیز می‌شد. نام قومی Βαλβουρεύς حداقل در دو کتیبه در کاتارا یافت می‌شود و این شهر در دوران هلنیستی و در دوران حکومت امپراتور کالیگولا سکه‌های خود را ضرب کرد.

ویرانه‌های این سکونتگاه فضای قابل توجهی را در دو تپه در دو طرف یک نهر اشغال کرده‌اند که تپه آکروپولیس حدود 90 متر بالاتر از دشت کاتارا قرار دارد. روی تپه شمالی، دیوار شهر هنوز تا ارتفاع 2.4 متر پابرجاست و دارای بخشی از سنگ‌چینی چندضلعی به ضخامت 1.8 متر است. در میان بقایای معماری، چندین معبد، کلیساهای اولیه مسیحی و یک دروازه سه طاقی تقدیم‌شده به سپتیمیوس سوروس و گتا به چشم می‌خورد.

از برجسته‌ترین ویژگی‌های این محوطه، دو تئاتر باستانی آن است. یک تئاتر در سمت جنوبی تپه آکروپولیس واقع شده است و تئاتر دیگر در فرورفتگی تشکیل‌دهنده کاویا در جلوی کوه در سمت جنوبی نهر قرار دارد. تئاتر اول به دلیل ساختار غیرمعمول خود قابل توجه است، زیرا کاویا در مرکز توسط یک بلوک بزرگ سنگ طبیعی که انتهای ردیف صندلی‌ها به آن متصل است، قطع می‌شود.

در دوران اولیه مسیحیت، بالبورا به عنوان یک مرکز اسقفی فعالیت می‌کرد و یکی از توابع کلان‌شهر میرا، پایتخت استان رومی لیسیا بود. اسامی چهار تن از اسقف‌های آن در اسناد تاریخی موجود ثبت شده است. هرمایوس در نخستین شورای قسطنطنیه در سال 381 شرکت کرد و فیلیپوس در شورای کالسدون در سال 351 حضور داشت. نیکولائوس از امضاکنندگان نامه اعتراضی بود که در سال 458 توسط اسقف‌های لیسیا به امپراتور بیزانس لئون اول در خصوص قتل پروتروریوس اسکندریه ارسال شد، در حالی که یوآنیس در شورای فوتیان قسطنطنیه در سال 879 شرکت کرد.

بالبورا دیگر به عنوان یک اسقفیه مسکونی فعالیت نمی‌کند و امروز توسط کلیسای کاتولیک به عنوان یک کرسی اسقفی افتخاری فهرست شده است. بین سال‌های 1985 و 1993، یک بررسی باستان‌شناسی گسترده به سرپرستی جیم کالتون از روش‌های مختلفی برای مطالعه توپوگرافی و بقایای شهر و حومه روستایی آن استفاده کرد. نتایج این بررسی‌ها متعاقباً توسط مؤسسه بریتانیایی در آنکارا در دو جلد با عنوان بررسی بالبوئرا (The Balboura Survey) منتشر شد.