Adliye Camii Efsanesi

Adliye Camii veya bilinen diğer adıyla Dukaginzâde Mehmet Paşa Camii, tarihi bir Osmanlı dinî yapı topluluğunun merkezinde yer alır. Yapının kökeni ve komisyonu, 1550-1553 yılları arasında valilik yapmış olan Arnavut-Osmanlı devlet adamı Dukakinzade Mehmed Paşa'ya dayanmaktadır. Paşa, 1556 yılında bu eseri vakfetmiş, ancak 1557'deki ölümünün ardından inşaat süreci tamamlanamamıştır.

Yapının inşasına 1566 yılında başlandığı kaydedilirken, tamamlama tarihi kaynaklarda 1565-1566 ya da 1567 (hicri 973) yılları olarak geçmektedir. Külliyenin inşasında Mimar Sinan'ın ya da onun ekibindekilerin tasarım aşamasında rol oynadığı, yapım işinin ise yerel ustalar tarafından gerçekleştirildiği düşünülmektedir.

Mimari açıdan incelendiğinde, yapı geniş ve kubbeli bir ibadet salonuna sahip olup, bu salonun önünde çift portik yer alır. Kuzey cephesindeki pencerelerin üzerinde ve ibadet salonunda parlak renkli çini lunet panelleri dikkat çeker. Bu panellerin büyük olasılıkla Türkiye'deki İznik'ten ithal edildiği belirtilmektedir.

Adliye ismi, yapının hükûmet binası olan Darü'l-Adl veya Darü's-Saade'ye yakın konumundan ileri gelmektedir. Tarihi külliye, antik kentin kapalı çarşısının güney girişinde konumlanmıştır. İlk inşa edildiği dönemde 3 hektarlık bir alana yayalan külliye; cami, imarethane, misafirhane, beş han ve beş çarşıdan oluşuyordu.

Yıllar geçtikçe yapısal eklemelerle bugünkü geniş haline ulaşan külliye, bölgenin ticaret ve sosyal hayatının merkezlerinden biri hâline gelmiştir. Antik kentin Dünya Mirası listesindeki Al-Jalloum bölgesinde, kalenin güneybatısında ve Al-Saffahiyah camisinin birkaç metre yakınında yer alması onun önemini artırmıştır.

Zaman içinde çeşitli tahribatlar ve değişimler yaşayan yapı, 2011 yılında başlayan Suriye İç Savaşı sırasında ağırdarbeler almıştır. Özellikle 2014 veya 2015 yazındaki Halep Muharebesi sırasında caminin kubbesi ve minaresi yıkılmış, yapı kısmen harabeye dönmüştür.

Günümüzde ziyaretçiler, ne yazık ki büyük ölçüde yıkılmış ve kısmi kalıntılar hâline gelmiş bir külliye ile karşılaşmaktadır. Savaşın izlerini taşıyan bu tarihi alan, geçmişteki görkemli günlerinin hatırasını ve Osmanlı dönemi mimari izlerini taşımaya devam etmektedir.