افسانه ییلانکاله: تاریخچه و اسطوره شاه‌مران

ییلانکاله در قرن 12 میلادی توسط پادشاه لئون اول از پادشاهی ارمنی کیلیکیه بر روی تپه‌ای شیب‌دار در نزدیکی رودخانه جیحان ساخته شد. این سازه که در دوران جنگ‌های صلیبی در قرون وسطی برای کنترل دشت و جاده تاریخی ابریشم بنا شده بود، به دلیل باورهای منطقه‌ای توسط اهالی محل غالباً قلعه شاه‌مران نامیده می‌شود.

توپوگرافی صخره‌ای طبیعی سایت به طرز ماهرانه‌ای در ساخت قلعه ادغام شد. بر اساس ارزیابی باستان‌شناسی ادواردز، نقشه به سه حیاط تقسیم شده است که دو حیاط پایینی برای محافظت از بال جنوبی شرقی طراحی شده‌اند. دیوارهای با دقت جای‌گذاری شده و برج‌ها به کمک شیب‌های تند، هرگونه حمله نظامی را به شدت دشوار می‌سازند.

از نظر معماری، این سازه دارای سنگ‌تراشی روستیک با دقت برش خورده است که به خوبی با برآمدگی سنگ آهک تطبیق یافته است. قلعه چهارضلعی دارای محیطی به طول 700 متر است و شامل هشت برج دوطبقه با کنگره است. قطعات دیوار شواهدی از تعمیرات بیزانسی، صلیبی و ارمنی را نشان می‌دهند که مورد آخر در قالب‌ها، طاق‌های پنجره و در و همچنین یک کتیبه معتبر ارمنی قابل مشاهده است.

این قلعه که در دوره قرون وسطی کارکردی عمدتاً نظامی و استراتژیک داشت، در میدان دید قلعه‌های آغانوذر، توملو و کوزان قرار داشت. این مجموعه که از طریق سه دروازه با نردبان‌های قابل حمل که آن‌ها را به هم وصل می‌کرد قابل دسترسی بود، به عنوان یک پادگان به خوبی محافظت شده و پست دیده‌بانی عمل می‌کرد که بر عملیات دفاعی روزمره تسلط داشت.

در طول قرن‌ها، این قلعه دستخوش تغییرات مختلفی شد و از سال 1357 به بعد در دوران حکومت رمضانیان متروک گردید. در اواخر قرن 19، مهاجران نوقای جنگ کریمه در این منطقه سکونت گزیدند. این قلعه بعدها در تابستان 2014 تحت بازسازی عمومی قرار گرفت.

ارتباط این قلعه با مارها و اسطوره در قرن 17 زمانی که جهانگرد مشهور ترک، اولیاء چلبی، با الهام از افسانه محلی شاه‌مران (موجودی اسطوره‌ای که نیمی زن و نیمی مار است) آن را قلعه شاه‌مران نامید، محبوبیت یافت. این سنت شفاهی در میان بازدیدکنندگان و مردم محلی باقی مانده است و ویرانه را از طریق روایت‌های اسطوره‌ای قاب می‌گیرد.

امروزه بازدیدکنندگان ییلانکاله می‌توانند سه حیاط، حیاط بالایی شامل کلیسای ارمنی محافظت‌شده و آب‌انبارها، و سنگ‌تراشی پیچیده مشرف به دشت جیحان را کاوش کنند. این قلعه که به روی عموم باز است، پیوندی ملموس با استحکامات قرون وسطایی درهم‌تنیده با فولکلور ماندگار ارائه می‌دهد.