مسجد جدید که در ابتدا مسجد والد سلطان و بعدها مسجد جدید والد سلطان نامیده شد، یک مسجد امپراتوری عثمانی است که در منطقه امینونو استانبول واقع شده است. پی‌های آن در سال ۱۵۹۷ به دستور صفیه سلطان، همسر سلطان مراد سوم، گذاشته شد و این بنا در نهایت در سال ۱۶۶۵ با تلاش‌ها و موقوفات فراوان ترخان خدیجه سلطان، مادر سلطان محمد چهارم، تکمیل و برای عبادت افتتاح شد. این بنا با مشارکت قابل توجه در چهره شهر، آخرین نمونه از یک مسجد بزرگ امپراتوری است که توسط خاندان سلطنتی عثمانی در استانبول سفارش داده شده است.
ساخت این بنا توسط صفیه سلطان در محله باغچه‌قاپی، یک مرکز تجاری مهم در نزدیکی گمرک و بندر، برای نمایش قدرت سیاسی خود پس از به تخت نشستن پسرش محمد سوم آغاز شد. کلیساها، یک کنیسه و چندین مغازه که در این مکان قرار داشتند، مصادره شدند و ساکنان محلی به حسن‌کوی منتقل شدند. اولین معمار منصوب برای این پروژه داود آقا بود که قبل از گذاشتن پی‌ها در سال ۱۵۹۸، محل را تعیین کرد و نقشه‌ها را کشید.
در طول خاکبرداری پی‌ها، نفوذ شدید آب با پمپ‌ها کنترل شد و برای تثبیت زمین از بلوک‌های سنگی جزیره رودس به همراه ستون‌های متصل با نوارهای سربی استفاده شد. پس از مرگ اولین معمار، یعنی داود آقا، بر اثر طاعون، دالغیچ احمد چاووش به عنوان معمار ارشد منصوب شد. با این حال، ساخت‌وساز با مرگ محمد سوم در سال ۱۶۰۳ و تبعید صفیه سلطان به کاخ قدیمی متوقف شد و این سازه سال‌ها رها شد. به دلیل وضعیت ویرانه‌ای و مالیات‌های اضافی که ایجاد کرده بود، ساکنان محلی آن را «ظلمیه» (مسجد ظلم) نامیدند.
این سازه متروکه در آتش‌سوزی بزرگ استانبول در سال ۱۶۶۰ آسیب دید. اواخر همان سال، با توصیه کوپرولو محمد پاشا، ترخان خدیجه سلطان پروژه را دوباره احیا کرد و ساخت‌وساز تحت مسئولیت معمار سلطنتی مصطفی آغا از سر گرفته شد. منطقه اطراف گسترش یافت و بازار مصری و سایر سازه‌های مجموعه اضافه شدند و مسجد در سال ۱۶۶۵ با مراسمی برای عبادت افتتاح شد و در دفاتر دادگاه به نام «عدلیه» ثبت شد. پس از عملیات مرمت آغاز شده توسط اداره کل اوقاف، این مسجد بار دیگر برای عبادت بازگشایی شد.
مسجد جدید از پلان کلاسیک عثمانی پیروی می‌کند که دارای حیاطی ستون‌دار و ساختاری با گنبد مرکزی است. گنبد اصلی با قطر بیش از ۱۶.۲۰ متر توسط چهار نیم‌گنبد پشتیبانی می‌شود و بر روی چهار پایه عظیم قرار دارد. ویژگی متمایز این بنا، صعود هرمی شکل گنبد است. مصالح ساختمانی شامل سنگ تراش‌خورده، مرمر و آجر است و دو ستون مرمری یکپارچه مایل به قرمز که به عنوان غنائم از فتح کریت آورده شده‌اند نیز در این بنا به کار رفته است.
سمت شمالی مسجد دارای یک حیاط ستون‌دار مربعی شکل با بیست ستون دارای سرستون‌های مقرنس و بیست و چهار واحد گنبددار تحت طاق‌های نوک‌تیز است. دو مناره با سه بالکن از پایه‌های مربعی برآمده و با نوک‌های پوشیده از سرب تاج‌گذاری کرده‌اند. فضای داخلی با شش ردیف پنجره روشن می‌شود، در حالی که سطوح پایینی دیوارها با کاشی‌های آبی، فیروزه‌ای و سبز ایزنیک تزئین شده‌اند.
در کنار مسجد، مجموعه شامل آرامگاه والد سلطان، کوشک شاهانه، سبیل، چشمه، مکتبخانه، دارالقررا و بازار مصری L شکل بود. در دوره‌های بعدی، کتابخانه‌ای که توسط احمد سوم ساخته شد، موکیت‌خانه، چشمه‌های اضافی و مقبره دوم به آن اضافه شد. بخش مقبره شامل آرامگاه‌های ترخان خدیجه سلطان، پسرش محمد چهارم و چندین سلطان و مقام دربار بعدی است.
امروزه مسجد جدید در انتهای جنوبی پل گالاتا در شاخ طلایی واقع شده و به عنوان یکی از برجسته‌ترین نمادهای استانبول پابرجا است. این مجموعه که هم بازدیدکنندگان محلی و هم گردشگران را به خود جذب می‌کند، هسته تجاری تاریخی را به شهر مدرن پیوند می‌دهد و میراث معماری و فرهنگی قرن‌ها را حفظ کرده است.
Wikimedia research dossier · آخرین بررسی: 2026-09-28 05:44:03
