Halikarnas Mozolesi

Halikarnas Mozolesi (ya da Mausoleion), Kral Mausolos adına karısı ve kız kardeşi Artemisia tarafından Halikarnassos'ta yaptırılmış, Dünyanın Yedi Harikası'ndan biri sayılan oldukça büyük boyutlardaki anıt mezardır. Bu yapı o kadar büyük bir şöhret kazanmıştır ki, kendinden sonra gelen aynı stildeki tüm anıt mezarlara mozole adı verilmiştir.

Antik dönemde Karya'nın başkenti olan Halikarnas, MÖ 4. yüzyılda Pers İmparatorluğu'na bağlı bölgesel bir krallıktı. Hekatomnos'un oğlu Mausolos ve kız kardeşi Artemisia bölgeyi uzun süre yönetmiş, Mausolos komşu Likya topraklarını ele geçirerek oradaki anıt mezarlardan ilham almıştır. Mausolos kendi yönetimi döneminde, muhtemelen MÖ 355'te bu ihtişamlı mezarın yapımına başlamıştır.

Anıtın mimarları olarak antik yazarlar Pytheos ile Satyros'un adını kaydetmektedir. Yapıda MÖ 4. yüzyılın en önemli heykeltıraşları görev almış; doğuda Skopas, batıda Leokhares, kuzeyde Bryaksis ve güneyde Timotheos çalışmıştır. Mausolos'un MÖ 353'teki ölümünün ardından karısı Artemisia ve diğer kardeşleri inşaatı sürdürmüş, muhtemelen MÖ 340'ta Piksodaros ile Ada arasındaki satraplık mücadelesi sırasında yarı bırakılmıştır.

Antik yazarların ve Latin yazar Plinius'un aktardığına göre Mausoleion dört ana bölümden oluşuyordu. En altta yüksek bir podyum, onun üzerinde 36 İon sütunlu tapınak biçimli bölüm, onun da üzerinde 24 basamaklı piramit şekilli bir çatı ve en tepede dört atın çektiği araba içinde Mausolos ile Artemisia'nın heykel yer alıyordu. Toplam yüksekliğin yaklaşık 55 metre olduğu tahmin edilmektedir.

Mausoleion, Yunan mimarisini simgeleyen sütunları ve Mısır mimarisini andıran piramit çatısıyla dikkat çekerken, dış cepheleri yüzlerce heykel ve kabartmayla süslenmişti. Yapının asıl estetik değeri, tanrılara adanmış olmaktan ziyade insan ve hayvan figürlerine yer veren benzersiz heykeltıraşlık programından geliyordu. Antik yazarlar bu özellikleri nedeniyle anıtı Dünyanın Yedi Harikası arasında saymıştır.

Anıt mezar yüzyıllar boyunca ayakta kalmış, M.S. 12. yüzyılda Piskopos Eustathios tarafından hâlâ bir harika olarak tasvir edilmiştir. 15. yüzyılın başlarında Saint Jean şövalyeleri bölgeye geldiklerinde anıtı yıkık bulmuşlardır. Muhtemelen bir deprem sonucu yıkılan anıtın taşları, şövalyeler tarafından Bodrum Kalesi'nin inşasında taş ocağı gibi kullanılmış ve mermerleri kireç yapmak üzere yakılmıştır.

Şövalyelerin 1522 yılında kaleyi güçlendirirken gerçekleştirdikleri tahribat sırasında asıl mezar odasına yaklaşılmış, ancak odaya tam girilemeden işler durdurulmuş ve daha sonra mezar odası soyulmuştur. 19. yüzyılda İngiliz araştırmacı Charles Thomas Newton ile Büyükelçi Lord Stratford Canning tarafından yürütülen kazılarda geriye kalan kabartmalar, heykeller ve mimari parçalar British Museum'a taşınmıştır.

Günümüzde Halikarnas Mozolesi alanı açık hava müzesi olarak düzenlenmiştir. Ziyaretçiler çukur halindeki temel kalıntılarını, sergi salonundaki maket ve çizimleri, kabartma kopyalarını ve alandaki eski kaya mezarlarını inceleyebilmektedir. Orijinal kalıntıların önemli bir kısmı Londra'da sergilenirken, yapının izleri Bodrum Kalesi'nin duvarlarında hâlâ görülebilmektedir.