Rasman Avliyo Nikolay xotira muzeyi deb nomlanuvchi Avliyo Nikolay cherkovi Turkiyaning Antaliya viloyatidagi Qosh va Finike oralig’idagi zamonaviy Demre tumanida joylashgan. Qadimgi Myra shahrida joylashgan bu bino 4-asrda Myrada xristian episkopi bo’lib xizmat qilgan Avliyo Nikolayning vafoti bilan bog’liq. U Sharqiy pravoslav nasroniylari va Rim katoliklari uchun muhim diniy shaxs bo’lib, Qorbobo personajining tarixiy ilhom manbai hisoblanadi.
Cherkov milodiy 520 yilda Avliyo Nikolay episkop bo’lib xizmat qilgan eski xristian cherkovining poydevori ustiga qurilgan. Yustinian I Rim imperiyasining davlat cherkovi uchun binoni qayta qurishga o’z hissasini qo’shgan. Bazilika antik davrdan boshlab 20-asrdagi yunon genotsidi davrigacha ibodatxona sifatida foydalanilgan.
Arxitektura jihatidan bazilika o’zining diqqatga sazovor devoriy freskalari, shuningdek arxitektura va diniy ahamiyati bilan ajralib turadi. U qadimgi Sharqiy Rim bazilikasi cherkov tuzilmasini ifodalaydi. Shimoli-sharqiy qo’shimcha arkada Turkiyadagi qadimgi freskalarda Nikolayning hayot tsiklining yagona namunasini o’z ichiga oladi. Bundan tashqari, cherkovning ba’zi qismlari opus sectile bezaklarini saqlab qolgan.
Vaqt o’tishi bilan cherkov suv ostida qolgan va loy bilan to’lib, uning jismoniy holatini o’zgartirgan. 1862 yilda u Rossiya imperatori Nikolay I tomonidan tiklangan, u minora qo’shgan va uning Vizantiya arxitekturasiga boshqa o’zgarishlar kiritgan.
Cherkov 1923 yilda Sharqiy pravoslav cherkovi tomonidan oxirigacha tark etilgunga qadar ibodatxona vazifasini bajarishda davom etdi. O’sha yili Gretsiya va Turkiya o’rtasidagi aholi almashinuvi tufayli Demrede qolgan Usmonli yunonlari ketishga majbur bo’ldilar. O’shandan beri cherkovda doimiy jamoat qolmagan.
Avliyo Nikolay vafotidan keyin uning suyaklari 1087 yilda italiyalik dengizchilar tomonidan Bari shahriga majburan olib ketilishidan oldin bir muddat shu yerda dam olgan deb ishoniladi. Arxeologik qazishmalar monastir majmuasining shimoliy qismini, azizning hayoti va mo’jizalarini aks ettiruvchi jonli freskalar bilan o’ralgan kichik cherkovchapellarni hamda dastlabki dafn etilgan joyi deb taxmin qilingan vayron qilingan sarkofagani yuzaga chiqardi.
Cherkovdagi arxeologik qazishmalar 1988 yilda Anqaradagi Hacettepe universitetining san’at tarixi kafedrasi professori S. Yıldız Ötüken rahbarligida boshlangan. Qazish ishlarida Hacettepe universiteti, Istanbul universiteti, Çanakkale Onsekiz Mart universiteti, Erciyes universiteti va Hatay Mustafa Kemal universitetining professor-o’qituvchilari va ishchilari qatnashgan.
Bugungi kunda muzey sifatida ishlayotgan Avliyo Nikolay cherkovi YUNESCOning Jahon merosi dastlabki ro’yxatiga kiritilgan. Muntazam mahalliy jamoatga ega bo’lmasa-da, har yili 6 dekabrda cherkovda vaqti-vaqti bilan pravoslav liturgiyasi nishonlanadi.
Wikimedia research dossier · Oxirgi tekshiruv: 2026-08-30 21:07:56
