Marmaris Qal’asi Afsonasi

Marmaris Kalesi Efsanesi, Muglaning Marmaris tumanida, Ege dengizi bilan Oq dengiz orasidagi otish hududida shaharga hukmron mavqeda yuksalib turgan tarixiy qala atrofida shakllangan. Manbalarga kora, qalaning mavjudligi va bosib otgan bosqichlari qadimgi davrlardan Usmonlilar davri tarixiga borib taqaladi.

Mashhur tarixchi Gerodot Marmarisdagi ilk shahar devorlari Miloddan avvalgi 3000 yilda qurilganini aytgan. Miloddan avvalgi ikkinchi ming yillikda bunyod etilgan inshoot dastlab Ioniylar davrida mil. avv. 1044 yilda, keyinchalik esa Makedoniya qiroli Iskandar Marmarisni zabt etganidan song tamirlangan.

Usmonli sultoni I. Suleyman Rodos yurishi chog’ida qalaning qaytadan qurilishini buyurgan. Qalaning qurilishi va o’sha davrdagi roli haqidagi eng muhim yozma manba 17-asrda Mugla va uning atrofini ziyorat qilgan Usmonli sayyohi Evliya Celebining Sayohatnoma asaridir. Celebi qalaning Sulton Suleyman buyrug’i bilan qurilgani va yurish paytida Usmonli qo’shiniga harbiy baza vazifasini o’taganini yozib qoldirgan.

Tarix davomida ko’plab silkinishlar va to’qnashuvlarni ko’rgan qala I Jahon urushi paytida fransuz harbiy kemalarining to’p o’qqa tutishi natijasida devorlaridan zarar ko’rgan. Shuningdek, 1957 yilda sodir bo’lgan Fethiye zilzilalarida shahar deyarli butunlay vayron bo’lgan bir paytda, qala va uning atrofidagi tarixiy binolar shikastlanmay saqlanib qolishga muvaffaq bo’lgan.

Uzoq yillar davomida aholi punkti sifatida foydalanilgan qala 1979 yilgacha marmarisliklar yashagan hudud bo’lgan. Bu davrda qalaning ichida 18 ta turar joy, bitta buloq va bitta suv ombori bo’lgani ma’lum. 1979 yildan boshlab esa qalada restavratsiya ishlari boshlab yuborilgan.

Qala 1983 yilda yodgorlik bino sifatida ro’yxatga olingan va 1980 hamda 1990 yillar orasidagi restavratsiya jarayonidan so’ng, 1991 yilda Turkiya Respublikasi Madaniyat va turizm vazirligi tomonidan muzey sifatida ochilgan. Marmaris Arxeologiya Muzeyi nomi bilan shu kungacha tashrif buyuruvchilarni qabul qilib kelmoqda.

Muzey binosi ichida jami 18 ta xona, bitta buloq va bitta ayvon mavjud. Bu hududlarning 7 tasi yopiq joy bo’lib, ular orasida 2 ta arxeologiya zali, 1 ta etnografiya zali hamda ko’rgazma zali va ombor sifatida ajratilgan bo’limlar bor.

Arxeologiya bo’limida ellinistik, rim va vizantiya davrlariga oid amforalar namoyish etilmoqda. Shuningdek, Knidos, Burgazada va Hisaronu kabi hududdagi qadimiy joylardan topilgan idishlar, shina buyumlar, tangalar va bezak buyumlari ham muzeyning boy kolleksiyasini tashkil etadi.

Usmonlilar davriga oid turli buyumlar, asbob-uskunalar va jihozlar esa muzeyning etnografiya bo’limida tashrif buyuruvchilar e’tiboriga havola etilmoqda. Muzey inventarida arxeologik qoldiq, tangalar va etnografik ashyolar bo’lib, jami 14984 ta ro’yxatga olingan asar mavjud.

Hozirgi kunda ham mahalliy, ham xorijiy sayyohlarning e’tibor markazida bo’lgan Marmaris Arxeologiya Muzeyi 2017 yil statistik ma’lumotlariga ko’ra Turkiyada eng ko’p daromad keltiradigan 22 ta muzey qatoriga kiradi. 2018 yilning dastlabki besh oyida esa 19708 nafar sayyoh tomonidan ziyorat qilingan.